BABA SAVAŞTA NE YAPTIN?” Abdullah Como Kaya

0
940 views

Yazının başlıĝı bir komedi filminin adı ve savaş ve barış tartışmalarında çokça atıfta bulunulan bir soru cümlesi: “Baba savaşta ne yaptın?” Bu soru cümlesini önemli yapan da, sorunun barış döneminde sorulması ve soru soranın insanın evladı ya da evlatları olması.

Savaşta verilen ilk kayıp, gerçektir” demiş bir Eski Yunanlı oyun yazarı. Savaş bitmiş, savaşın keşmekeşi bitmiş, savaşta kaybedildiĝi sanılan gerçekler ortaya çıkmaya başlamıştır. Çünkü “gerçeklerin er ya da geç bir gün ortaya çıkmak gibi kötü bir huyu vardır”

Bu soruya vereceĝiniz cevap sizi yalancı bir baba yapabilir; çünkü savaş zamanındaki tavrınız evladınızın gurur duyacağı bir tavır deĝilse ona gurur duyacaĝı bir başka hikaye anlatırsınız, evladınız sizinle gurur duyarken, siz, evladınıza yalan söylemenin mahçupluĝunu yaşarsınız ömrünüzün geri kalanında. Onurlu bir tavrın sahibiyseniz, savaştaki onurlu duruşunuzu anlatır, evladınızın sizinle duyacağı haklı gururun onurunu da yaşamış olursunuz.

Arkadaşımın dedesi 1915 Ermeni Katliamı sırasında askerlik yapmış. Birileri doĝrudan “dede sen katliamda ne yaptın?” diye sormuş mu bilmiyorum. Ama toplumun bugün de iliklerine kadar hissettiĝi, etkilerini üzerinden atamadıĝı o aĝır katliam hakkında “ne oldu?”, “nasıl oldu”, “kadınlara, çocuklara ne oldu?”, “nasıl öldürüldüler?” soruları çokca sorulmuş dedeye. Dede anlatmış bir zaman etrafındakilere neler olduĝunu. Ancak yıllar geçtikçe dedenin durumu kötüleşir. Sessizleşir, yalnızlaşır, insanlardan kaçar, daĝlara taşlara vurur kendisini. Ama hiçbir şey teskin edemez onu. Çünkü kaçtığı ‘gerçek‘ onun içindedir, ne yaparsa yapsın, nereye giderse gitsin kaçamaz ondan. Ve o gerçek artık onu o kadar sıkmıştır ki dışarı atıp kurtulmak için anlatır birgün:

“Askerler tehcir için yollara düşürülen kadınların bütün altın ve paralarını ellerinden alıyorlardı. Bir süre sonra kadınlar, ellerinden alınmasın diye altınlarını yutmaya başladılar. Bunu fark eden askerler yollarda açlıktan, hastalıktan ölen kadınları toplayıp yaktılar; sonra küllerini eleyip yuttukları altınları aldılar. Bir süre sonra, altınları almak için kadınları öldürüp yakmaya başladılar…”

Arkadaşımın dedesinin anlattığı, kuşkusuz kendi hikayesidir. Sonunda, anlatsada kurtulamaz ondan ve hikayesi, onun çıldırarak ölümüne sebep olur.

Yıllar önce kısa metrajlı bir Alman filmi izlemiştim. Ikinci Dünya Savaşının sonuna doĝru bir Alman askeri, Polonya’da bir kadının yanlış tanıklıĝı sonucu, “savaş suçu” sanıĝı Alman askerlerin tutuklu bulunduĝu bir hapishaneye atılmıştı. Her rütbeden askerler vardı hapishanede. Gerçekten suçsuz olan asker, koĝuşa atıldıĝında, koĝuştakiler hemen etrafını sarıp soru yaĝmuruna tutmuşlardı:

Sen hangi suçu işledin?”

Nerede suç işledin?”

Nerede yakalandın?”

Ben suçsuzum” dediĝinde hepsi bir aĝızdan bir kahkaha patlatmış, biri ”nedense burdaki herkes buraya geldiĝinde suçsuzdur; ama mahkemede ölüm cezasına çarptırılır.” demişti.

Koĝuşta yaklaşık 15 kişi vardı ve iki kişi rahat görünüyordu. Biri generaldi, ‘suç‘u kesin olduĝu için, diĝeri filmde hikayesi anlatılan askerdi. Bir kişi ise rahat görünmeye çabalıyordu. “Şofördüm, araba sürmek dışında bir iş yapmadım” diyerek hiçbir savaş suçu işlemediĝini iddia ediyordu. Ancak zaman zaman derin bir kuyunun dibindeymiş gibi ulaşılmaz oluyordu.

Diĝerleri, kendi durumlarına kendileri de şüpheyle bakıyor, ölümle yaşam arasında gidip gelen bir belirsizliĝin acısını yaşıyorlardı. Ve her gün bir ya da bir kaçı mahkeme dönüşünde koĝuşa bırakılıyordu gardiyanlarca; bir et ve kemik yıĝını halinde. Ve sadece bir kelime dökülebiliyordu aĝızlarından “ne ceza aldın” sorusuna cevap veririken.: ”İdam”

Ve bir gün rahat görünmeye çabalıyan şoför de bırakılmıştı koĝuşun kapısından içeriye, bir et ve kemik yıĝını halinde. ”Idam” diyebilmişti yalnızca. Ve suçsuz asker eĝilip

Hani sen yalnızca araba sürmüştün” dediĝinde,

Ama ben ölümün arabasını sürüyordum” demişti. Asker iyice şaşırmış,

Nasıl yani?” demişti. Şoför de,

Benim arabamın üzerinde gaz odası vardı; insanları oraya canlı doldururlardı ve ben onları 70 km uzaklıktaki bir mezarlıĝa götürürdüm. Oraya kadar da ölmüş olurlardı” demişti.

Asker, tutuklu bulunduĝu süre içinde insanoĝlunun yaratıcılıĝının sınırlarını zorlayarak işlediĝi savaş suçlarını öĝrenmişti ve bir gün hapishanenin önündeki sokaĝa bıraktıklarında, uzun süre kalalkalmıştı yerinde kımıldamadan.

Anlatılanlardan nereye mi varacağım?

Gelecekte birgün, yaşadıĝımız bu günler Leyla’nın adıyla anılacak. Ve gelecekte birgün çocuklarımız karşımıza dikilip “baba, Leyla canını damla damla eritirken sen ne yaptın?” diye soracak. Varmak istediĝim yer burası. Herkesin bu soruya, kendisini evladına mahçup etmeyecek bir cevabı olmalıdır.

Deĝilse “insanın külleri arasında altın aradım” ya da “ölümün arabasını sürdüm” gibi cevaplar verdiĝinizi düşünsenize!

Evladınıza mahçup olmamak için Leyla gibi olalım demiyorum! Haşa ve kella! Leyla olmanın, Leyla olabilmenin her faniye nasip olmadıĝını biliyorum. Biliyorum onlar tarihin en zor yerinde, en umutsuz yerinde insanlığın, onurun, haysiyetin timsali olarak tarihe giriş yapar, yaptıklarıyla tarihin yönünü deĝiştirirler. Bunun için ölümsüzdürler. Biz ölümlüler için de en yüksek mertebe, o ölümsüzlerin arkasında saf tutmaya layık olmaktır.

Sizin, evladınıza mahçup etmeyecek bir cevap vermenizi saĝlayacak eylem ise çok basit:

“bir taş attım”

“bir söz, bir slogan haykırdım”,

“bir yürüyüş yaptım”

“bilmeyenlere Leyla’yı anlattım”

“çocuklara Leyla’yı anlattım”

gibi her ölümlünün yapabileceĝi şeyler.

Dünyanın sayılı entellektüllerinden Edward Said’in yaptıĝı gibi.

Hani, Israil tarafına, Filistinli çocuklarla beraber taş atarken bunu neden yaptıĝını soranlara “Çocuĝum birgün bana ‘baba savaşta ne yaptın’ diye sorarsa ona, alçaklıĝa, haksızlıĝa taş attım diyeceĝim” dediĝi gibi.

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments